by |
ਪੱਤਝੜ ਦੀ ਉਦਾਸੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਸੁੱਕੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ‘ਤੇ ਨਰਮ ਹਰੀਆਂ ਕਰੂੰਬਲਾਂ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਪੱਤਿਆਂ ਦਾ ਫੁੱਟਣਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਇਹ ਜੀਵਨ ਦੇ ਮੁੜ ਜਾਗ ਪੈਣ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਬਸੰਤ ਨਾਲ ਫ਼ਿਜ਼ਾਅ ਵਿੱਚ ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਮਸਤਾਨੀ ਮਹਿਕ ਘੁਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਦਾ ਬੋਝ ਹਲਕਾ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਕੂਨ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵੀ ਇਹ ਸਮਾਂ ਬਨਸਪਤੀ ਅਤੇ ਜੀਵ-ਜੰਤੂਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਅਨੁਕੂਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੁਦਰਤ ਖ਼ੁਦ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਆਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਬਸੰਤ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਅਦਭੁਤ ਕਵਿਤਾ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਹਰੇ, ਪੀਲੇ, ਗੁਲਾਬੀ, ਲਾਲ, ਨੀਲੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਰੰਗ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਵਿਆਹੀ ਦੁਲਹਨ ਵਾਂਗ ਸਜਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਚਮਕਦਾਰ ਰੰਗ ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦੇ ਹਾਰਮੋਨ ‘ਡੋਪਾਮਾਈਨ’ ਨੂੰ ਸਰਗਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਨ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਅਤੇ ਉਰਜਾ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫੁੱਲਾਂ ‘ਤੇ ਮੰਡਰਾਉਂਦੀਆਂ ਤਿਤਲੀਆਂ ਅਤੇ ਹਰੀ ਮਖ਼ਮਲੀ ਘਾਹ ਦੀ ਚਾਦਰ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਬੇਅੰਤ ਸੁਹੱਪਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਵਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦੀ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵੀ ਬਸੰਤ ਨਾਲ ਨਵੀਂ ਸਾਹ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਸਰ੍ਹੋਂ ਦੇ ਪੀਲੇ ਫੁੱਲ ਜਦੋਂ ਦੂਰ ਤੱਕ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਲਹਿਰਾ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸੋਨਾ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਲੁੱਟਾ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ। ਕਣਕਾਂ ਦਾ ਨਿਸਰਣਾ ਕਿਸਾਨ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਚਮਕ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਅੰਬਾਂ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਇਲ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਕੂਕ ਅਤੇ ਤੋਤਿਆਂ ਦੀ ਚਹਿਚਹਾਟ ਪੇਂਡੂ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਲੌਕਿਕ ਮਿਠਾਸ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਰੁੱਤ ਕਿਸਾਨ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਫਸਲ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਸਮੇਤ ਸਮੁੱਚੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਸੰਤ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਪਤੰਗਬਾਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅਟੁੱਟ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਨੀਲੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਤੈਰਦੀਆਂ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੀਆਂ ਪਤੰਗਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੇਚੇ ਸਿਰਫ਼ ਖੇਡ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਸਮਾਜਿਕ ਸਾਂਝ ਅਤੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਮਿਸਾਲ ਹਨ। ਪੀਲੇ ਕੱਪੜੇ, ਮਿੱਠੇ ਚਾਵਲ ਅਤੇ ਹਾਸੇ-ਠੱਠੇ ਬਸੰਤ ਨੂੰ ਲੋਕਧਾਰਾ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ। ਪਤੰਗਾਂ ਦੇ ਪੇਚਿਆਂ ਦੀ ਤਣਾਅ ਭਰੀ ਲੜਾਈ ਵੀ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਸਖਤ ਹੋਵੇ ਪਰ ਮਨੁੱਖੀ ਮੁਹੱਬਤ ਦੀ ਡੋਰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਟੁੱਟਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਬਸੰਤ ਦਾ ਰੰਗ ਸਿਰਫ਼ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਇਹ ਕੁਰਬਾਨੀ ਅਤੇ ਅਣਖ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਹਕੀਕਤ ਰਾਏ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਬਸੰਤੀ ਚੋਲੇ ਤੱਕ, ਇਹ ਰੰਗ ਇਨਕਲਾਬੀ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਰੰਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਬਸੰਤ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਸਾਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੂਰਬੀਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਬਿਨਾਂ ਅਸਲ ਬਹਾਰ ਅਧੂਰੀ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਵੀ ਸਮਝਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸਲ ਬਸੰਤ ਤਾਂ ਉਦੋਂ ਆਵੇਗੀ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦਾ ਇਨਸਾਫ਼ਪਸੰਦ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜ ਸਿਰਜਾਂਗੇ। ਗਲੋਬਲ ਵਾਰਮਿੰਗ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਕਾਰਨ ਜਦੋਂ ਰੁੱਤਾਂ ਦਾ ਕੁਦਰਤੀ ਸੰਤੁਲਨ ਡੋਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤਦ ਬਸੰਤ ਸਾਨੂੰ ਚਿਤਾਵਨੀ ਵੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਅੰਧਾਧੁੰਦ ਕਟਾਈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਹਵਾ ਬਸੰਤ ਦੀ ਮਿਆਦ ਨੂੰ ਸੁੰਗੇੜ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਪਾਈਏ, ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰੁੱਖ ਲਾਈਏ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਸਲਾਂ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਛੱਡੀਏ। ਬਸੰਤ ਬਹਾਰ ਸਾਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਪੱਤਝੜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਵੀਂ ਕੋਪਲ ਜ਼ਰੂਰ ਫੁੱਟਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਰੁੱਤ ਖ਼ੁਸ਼ੀ, ਸਾਂਝ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਪ੍ਰਤੀ ਸਤਿਕਾਰ ਦੀ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਆਓ, ਇਸ ਬਸੰਤ ਆਪਣੇ ਮਨਾਂ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੁਹੱਬਤ, ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਅਤੇ ਆਸ ਦੇ ਫੁੱਲ ਖਿੜਾਈਏ ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਡੀ ਦੁਨੀਆ ਹੋਰ ਵੀ ਰੰਗੀਨ, ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਰਹਿਣਯੋਗ ਬਣ ਸਕੇ। |
|
*’ਲਿਖਾਰੀ’ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਹੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟਾਏ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ‘ਲਿਖਾਰੀ’ ਦਾ ਸਹਿਮਤ ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ। ਹਰ ਲਿਖਤ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟਾਏ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਕੇਵਲ ‘ਰਚਨਾ’ ਦਾ ਕਰਤਾ ਹੋਵੇਗਾ। |
ਜਦੋਂ ਮਾਘ ਦੀ ਠੰਢੀ ਖਾਮੋਸ਼ੀ ਅਲਵਿਦਾ ਕਹਿ ਕੇ ਰੁਖ਼ਸਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਫੱਗਣ ਦੀਆਂ ਨਰਮ, ਸੁਗੰਧੀ ਭਰੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਛੂੰਹਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਦ ਸਮਝੋ ਕਿ ਬਸੰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੋਮਲ ਕਦਮਾਂ ਨਾਲ ਦਸਤਕ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਬਸੰਤ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਰੁੱਤ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਨਵੀਨਤਾ, ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਪੁਨਰ ਜਨਮ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮੇਲਿਆਂ ਦਾ ਜੀਵੰਤ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਜੀਵਨ-ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਬਸੰਤ ਸਦਾ ਤੋਂ ਹੀ ਆਸ, ਉਤਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਰੰਗੀਨਤਾ ਦਾ ਦੂਜਾ ਨਾਮ ਰਿਹਾ ਹੈ।
Hardam Singh Mann
Punjabi Poet,
Suurey (Canada)
+1604-308-6663
