by |
ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਲਗਾਤਾਰ ਬਦਲਦੇ ਸਮਾਜ, ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵੀ ਹੈ। ਹਰ ਦੌਰ ਦੇ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸੁਪਨਿਆਂ, ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ, ਦੁੱਖਾਂ, ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਹਕੀਕਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਰਾਹੀਂ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਸਮਕਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਮੁਹਾਂਦਰਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਵਿੰਦਰ ਸੈਫੀ, ਜਗਵਿੰਦਰ ਜੋਧਾ, ਨੀਤੂ ਅਰੋੜਾ, ਜਸਲੀਨ, ਰਮਨ ਸੰਧੂ, ਸ਼ਮਸ਼ੀਰ ਮੋਹੀ, ਸੰਤੋਖ ਸੁਖੀ, ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਫਗਵਾੜਾ, ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਅੰਬਾਲਾ, ਬਲਕਾਰ ਔਲਖ, ਹਰਮਨਜੀਤ, ਰਾਮਪਾਲ ਸ਼ਾਹਪੁਰੀ, ਜਸਵੰਤ ਗਿੱਲ, ਚਰਨਜੀਤ ਸਮਾਲਸਰ, ਅਜੇ ਤਨਵੀਰ, ਪੁਸ਼ਪਿੰਦਰ ਵਿਰਕ, ਅਨੀ ਕਾਠਗੜ੍ਹ, ਗਗਨਮੀਤ, ਨਵਦੀਪ ਮੁੰਡੀ, ਯਾਦਵਿੰਦਰ ਯਾਦੂ, ਚਰਨਜੀਤ ਜੋਤ, ਸੰਜੀਵ ਜੱਸਵਾਲ, ਧਾਮੀ ਗਿੱਲ, ਗੁਰਜੀਤ , ਛਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸਿਰਸਾ, ਸਿਮਰਨ ਅਕਸ, ਪਰ ਦੀਪ , ਦਾਦਰ ਪੰਡੋਰਵੀ, ਦੇਵ ਰਾਜ ਦਾਦਰ, ਮਨਦੀਪ ਸਨੇਹੀ, ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਜੱਸ, ਪਰਮਵੀਰ ਸਿੰਘ, ਦੀਪਕ ਧਲੇਮਾ, ਰਣਧੀਰ, ਸੰਦੀਪ ਸ਼ਰਮਾ, ਮੋਹਨ ਤਿਆਗੀ, ਗੁਰਸੇਵਕ ਲੰਬੀ, ਸੁਖਦੀਪ ਔਜਲਾ, ਕੇਵਲ ਕ੍ਰਾਂਤੀ, ਦੀਪ ਜਗਦੀਪ, ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਚਾਵਲਾ, ਰਮਨਦੀਪ ਵਿਰਕ, ਰਾਜਵਿੰਦਰ ਜਟਾਣਾ, ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਆਹੀ, ਸੁਰਖ਼ਾਬ ਅਤੇ ਸਤਨਾਮ ਕੌਰ ਚੌਹਾਨ ਆਦਿ ਨਾਮ ਇਸ ਨਵੇਂ ਕਾਵਿ-ਮਾਹੌਲ ਨਾਲ ਜੋੜੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਪੰਜਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੱਖ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵਾਪਰ ਰਹੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਨੇੜਿਓਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਦਾ ਮਨੁੱਖ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ, ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼, ਪਰੰਪਰਾ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕਤਾ, ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਵੰਦ ਇਸ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦਾ ਬਿਆਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਸਗੋਂ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਤਲਖ਼ ਹਕੀਕਤਾਂ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਆਰਥਿਕ ਦਬਾਅ, ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ, ਪਰਵਾਸ, ਇਕੱਲਾਪਣ, ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆ ਰਹੀ ਤਬਦੀਲੀ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਸਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਦਾ ਸੰਕਟ ਇਸ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਰੋਕਾਰ ਬਣਦੇ ਹਨ।
ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਪਰਵਾਸ ਕੋਈ ਨਵਾਂ ਵਰਤਾਰਾ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਲਈ ਇਸ ਦਾ ਰੂਪ ਬਹੁਤ ਬਦਲ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਣ ਦੀ ਦੌੜ, ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਪਰਿਵਾਰ, ਖਾਲੀ ਹੋ ਰਹੇ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਜੜ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੁੰਦਾ ਨੌਜਵਾਨ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਅਨੁਭਵ ਸਮਕਾਲੀ ਕਵੀ ਦੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।ਪੰਜਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਇਹ ਯਾਦ, ਮਿੱਟੀ, ਮਾਂ-ਬੋਲੀ, ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਅਤੇ ਪਛਾਣ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਇੱਕ ਯਾਦ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਵਾਲ ਵੀ।
ਇਸ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦੀ ਯਾਦ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਤਣਾਅ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਪਿੰਡ-ਕੇਂਦਰਿਤ ਸੰਵੇਦਨਾ ਹੁਣ ਬਦਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਖੇਤ, ਟਰੈਕਟਰ, ਪਾਣੀ, ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੁਣ ਮਾਲ, ਦਫ਼ਤਰ, ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ, ਮੋਬਾਇਲ ਅਤੇ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਇਕੱਲਾਪਣ ਵੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਬਣ ਰਹੇ ਹਨ।ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਵੀਂ ਕਵਿਤਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਦਲ ਰਹੇ ਭੂਗੋਲ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਜ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਪੰਜਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਔਰਤ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ ਦੀ ਖੁਦ ਰਚਨਹਾਰ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ, ਉਸ ਦੇ ਸੁਪਨੇ, ਉਸ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਦਬਾਅ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅਸਤਿਤਵ ਦੀ ਖੋਜ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਜਗ੍ਹਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।ਸਤਨਾਮ ਕੌਰ ਚੌਹਾਨ, ਨੀਤੂ ਅਰੋੜਾ, ਜਸਲੀਨ, ਛਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸਿਰਸਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹਿਲਾ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਇਸ ਗੱਲ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਸਾਰ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਤੇ ਬਹੁ-ਸੁਰਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਪੰਜਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤਬਦੀਲੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਵੀ ਸਿਰਫ਼ ਸਾਹਿਤਕ ਜਾਂ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ। ਬੋਲਚਾਲ, ਲੋਕ-ਭਾਸ਼ਾ, ਨਵੇਂ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਮੁਹਾਵਰੇ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।ਮੁਕਤ ਛੰਦ, ਛੋਟੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ, ਤਿੱਖੇ ਬਿੰਬ, ਪ੍ਰਤੀਕ ਅਤੇ ਸਿੱਧੀ ਗੱਲ ਇਸ ਕਾਵਿ-ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਨੂੰ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰ ਕਵਿਤਾ ਬਹੁਤ ਸਧਾਰਨ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਡੂੰਘਾ ਸਮਾਜਿਕ ਜਾਂ ਮਨੋਵਿਿਗਆਨਕ ਅਰਥ ਛੁਪਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਕਵੀਆਂ ਲਈ ਕਵਿਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਕਿਤਾਬਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਫੇਸਬੁੱਕ, ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ, ਯੂ-ਟਿਊਬ ਅਤੇ ਹੋਰ ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਮਾਧਿਅਮਾਂ ਨੇ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਪਾਠਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੇ ਨਵੇਂ ਰਸਤੇ ਖੋਲ੍ਹੇ ਹਨ।ਇਸ ਕਾਰਨ ਕਵੀ ਅਤੇ ਪਾਠਕ ਵਿਚਕਾਰ ਦੂਰੀ ਘਟੀ ਹੈ। ਕਵਿਤਾ ਹੁਣ ਸਾਹਿਤਕ ਸਮਾਗਮਾਂ ਅਤੇ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਮੰਚਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਪਾਠਕ ਵਰਗ ਤਿਆਰ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਵੇਂ ਮਾਧਿਅਮ ਨੇ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਕਾਵਿ-ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਲੋਕਪ੍ਰਿਅਤਾ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਤੁਲਨ ਦਾ ਸਵਾਲ ਵੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪੰਜਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਾ ਕਵੀ ਆਪਣੇ ਸਮਾਜ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਨਹੀਂ ਹੈ।ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਹੋ ਰਹੇ ਅਨਿਆਂ, ਸ਼ੋਸ਼ਣ, ਅਸਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਦਾ ਸੁਰ ਵੀ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।ਇਹ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਕਈ ਵਾਰ ਸਿੱਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਤੇ ਬਿੰਬਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਵੀ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਸਿਰਫ਼ ਸਮੱਸਿਆ ਦੱਸਣ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਸੋਚਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਨ ਦੀ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧਰਤੀ, ਦਰਿਆ, ਪਾਣੀ, ਖੇਤ ਅਤੇ ਰੁੱਖ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਪਰ ਅੱਜ ਇਹ ਕੁਦਰਤੀ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਵੇਂ ਅਰਥ ਲੈ ਰਹੇ ਹਨ। ਧਰਤੀ ਦੀ ਥਕਾਵਟ, ਪਾਣੀ ਦਾ ਸੰਕਟ, ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਅਤੇ ਬਦਲਦਾ ਵਾਤਾਵਰਨ ਸਮਕਾਲੀ ਕਵੀ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਰਹੇ ਹਨ।ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁਦਰਤ ਹੁਣ ਕੇਵਲ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਹੋਂਦ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਗੰਭੀਰ ਸਵਾਲ ਵੀ ਹੈ।ਦਵਿੰਦਰ ਸੈਫੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਜਗਵਿੰਦਰ ਜੋਧਾ, ਸ਼ਮਸ਼ੀਰ ਮੋਹੀ, ਹਰਮਨਜੀਤ, ਦਾਦਰ ਪੰਡੋਰੀ, ਸੁਖਦੀਪ ਔਜਲਾ, ਕੇਵਲ ਕ੍ਰਾਂਤੀ, ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਚਾਵਲਾ, ਰਮਨਦੀਪ ਵਿਰਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਵੀਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਿਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਮਕਾਲੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਵੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਕਾਵਿ-ਮਾਪਦੰਡ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਹਰ ਕਵੀ ਦੀ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼, ਆਪਣਾ ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਕਾਵਿ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੈ। ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਪੰਜਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬਦਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਕੋਲ ਸੰਚਾਰ ਦੇ ਸਾਧਨ ਵਧੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਕੱਲਾਪਣ ਵੀ ਵਧਿਆ ਹੈ। ਭੌਤਿਕ ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਵਧੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਮਾਨਸਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤਣਾਅ ਵੀ ਵਧੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੁਨੀਆ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਦੇ ਸਵਾਲ ਨਾਲ ਵੀ ਜੂਝ ਰਿਹਾ ਹੈ।ਇਸੇ ਦਵੰਦ ਨੂੰ ਪੰਜਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਾ ਕਵੀ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਫੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਮਿੱਟੀ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਹਾਂਨਗਰ ਵੀ, ਯਾਦ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਵੀ, ਪਿਆਰ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਵੀ।
*** Dr. Amarjit Singh
Head, Dept. of Punjabi
JGND PSOU, Patiala
+91 9815604864
|
|
*’ਲਿਖਾਰੀ’ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਹੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟਾਏ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ‘ਲਿਖਾਰੀ’ ਦਾ ਸਹਿਮਤ ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ। ਹਰ ਲਿਖਤ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟਾਏ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਕੇਵਲ ‘ਰਚਨਾ’ ਦਾ ਕਰਤਾ ਹੋਵੇਗਾ। |
ਡਾ. ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ
Dr. Amarjit Singh
Head, Dept. of Punjabi
JGND PSOU, Patiala
amarjit.singh@psou.ac.in
+91 9815604864
