20 May 2026
ਡਾ. ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਘਣਗਸ

ਡਾ. ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਘਣਗਸ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨਵੇਂ ਪਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ‘ਅੱਸੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ’ ਵਿੱਚੋਂ

ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰਾ ਨਾਮਵਰ ਲੇਖਕ ਡਾ. ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਘਣਗਸ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰਸਮੀ ਜਾਣ ਪਹਿਚਾਣ ਦਾ ਮੁਥਾਜ ਨਹੀਂ। ਅਮਰੀਕਾ ਵੱਸਦੇ ਡਾ. ਘਣਗਸ ਨੇ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਨਾਮਣਾ ਖੱਟਿਆ ਹੀ ਪਰ 60 ਵਰ੍ਹਿਆ ਦੀ ਉੱਮਰ ਨੇੜੇ, ਕੈਂਸਰ ਜਿਹੇ ਭਿਆਨਕ ਰੋਗ ਨਾਲ ਜੂਝਦਿਆਂ ਕਲਮ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਸਾਰਥਕ ਸਹਾਰਾ ਲਿਆ ਕਿ ਹੁਣ ਤੱਕ ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਝੋਲੀ 6 ਪੁਸਤਕਾਂ ਪਾ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ।  ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਡਾ. ਘਣਗਸ ਦੀਆਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤਿੰਨ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈਆਂ। 

ਡਾ. ਘਣਗੱਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ 2005 ਤੋਂ ਹੀ ‘ਲਿਖਾਰੀ’ ਦਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਬਣਦੀਆਂ ਆ ਰਹੀਆ ਹਨ। ਅਨਗਿਣਤ ਕਵਿਤਾਵਾਂ, ਗ਼ਜਲਾਂ ਅਤੇ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਵਾਰਤਕ:  ‘ਇਕ ਮੋੜ ਵਿਚਲਾ ਪੈਂਡਾ: ਮੇਰੀ ਕੈਂਸਰ ਅਤੇ ਅਗਲਾ ਜੀਵਨ’ ਪੁਸਤਕ ਅਤੇ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸਬੰਧੀ ‘ਲੇਖ’ ਪਾਠਕ ਪੜ੍ਹਦੇ-ਮਾਣਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਡਾਕ ਰਾਹੀਂ ਪੁੱਜੇ ਉਸਦੇ ਨਵ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ‘ਅੱਸੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ’ ਲਈ ਡਾ. ਘਣਗਸ ਨੂੰ ਹਾਰਦਿਕ ਵਧਾਈ ਦੇਂਦਿਆਂ ‘ਲਿਖਾਰੀ’ ਦੇ ਪਠਕਾਂ ਲਈ ਡਾ. ਘਣਗਸ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਕਵਿਤਾਵਾਂ/ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਾਜ਼ਰ ਕਰਨ ਦੀ ਪਰਸੰਨਤਾ ਲੈ ਰਹੇ ਹਾਂ।  ਪੂਰਨ ਆਸ ਹੈ ਕਿ ਪਾਠਕ ਪਸੰਦ ਕਰਨਗੇ।—ਲਿਖਾਰੀ ਟੀਮ

1. ਅੱਸੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ: ਮਾਲਕ ਦਾ ਸਹਾਰਾ

ਲੈ ਕੇ ਮਾਲਕ ਦਾ ਸਹਾਰਾ, ਅੱਸੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ
ਮਨਾ ਕਰੀ ਚੱਲ ਗੁਜ਼ਾਰਾ, ਅੱਸੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ

ਕੋਈ ਮਾੜੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ, ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣਾ,
ਜੇ ਤੂੰ ਹਲਕਾ ਹੈਂ ਜਾਂ ਭਾਰਾ, ਅੱਸੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ

ਫ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਪਿੱਠ ਪਿੱਛੇ, ਤੇਰਾ ਟੱਬਰ,
ਬੋਹੜ ਕਰ ਨਾ ਜਾਏ ਕਿਨਾਰਾ, ਅੱਸੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ

ਜੀਉਣ ਲਈ ਸਭ ਲਈ ਹਰ ਸਮੇਂ ਉੱਦਮ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ
ਹੋ ਨਾ ਬੈਣੀਂ ਤੂੰ ਕਿਤੇ ਨਿਕਾਰਾ, ਅੱਸੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ

ਜੋ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿਸੇ ਦੀ ਮੱਦਦ, ਜਾਂ ਲੋਕ-ਸੇਵਾ,
ਭਰਿਆ ਦਿਸੇ ਉਸਦਾ ਭੰਡਾਰਾ, ਅੱਸੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ

ਦੇਵੇ ਡਰਾਬਾ ਤੈਨੂੰ, ਜੇ ਕੋਈ, ਦੇਖ ਕੇ ਉਮਰ ਤੇਰੀ
ਦੇਂਦਾ ਰਹੀਂ ਜਵਾਬ ਕਰਾਰਾ, ਅੱਸੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ

“ਅੱਸੀਏ” ਦਾ ਤਬਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਣਾਸੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ
ਮਿਲਣਾ ਨਹੀਂ ਮੁੜ ਕੇ ਦੁਬਾਰਾ, ਅੱਸੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ

ਬਚਪਨ, ਜੁਆਨੀ, ਮਾਪੇ ਅੱਸੀਆਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜੈਸੇ
ਮਿਲਦੇ ਨਹੀਂ ਅਕਸਰ ਦੁਬਾਰਾ, ਅੱਸੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ

ਲੜਨ-ਭਿੜਨੇ ਦੀ ਤੇਰੀ ਹੁਣ ਉਮਰ ਨਹੀਂ ਬੰਦਿਆ,
ਮਾਰ ਨਾ ਬੈਠੀਂ ਫੋਕਾ ਲਲਕਾਰਾ, ਅੱਸੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ

ਚੜ੍ਹਨੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਮਹਿਲ-ਮੁਨਾਰੇ ਉੱਚੇ
ਚੰਗਾ ਇੱਕ ਮੰਜਲਾ ਚੁਬਾਰਾ, ਅੱਸੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ

ਸਮਝ ਲਵੀਂ ਜਿੰਦੜੀਏ ਕਿ ਪਲ-ਪਲ ਹੁਣ ਤੇਰਾ,
ਜੀਵਨ ਹੈ ਇਕ ਚੋਟ ਨਗਾਰਾ, ਅੱਸੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ

ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਰਹੇ ਜੋ ਵੀ ਸਾਥ ਦੁਖ-ਸੁਖ ਵੇਲੇ,
ਦੇਂਦਾ ਰਹੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੁੰਗਾਰਾ, ਅੱਸੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ

ਭਾਲੇਗਾ ‘ਘਣਗਸ’ ਵੀ ਰੋਣ ਲਈ ਨਵਾਂ ਮੋਢਾ
ਭਰਿਆ ਜੇਕਰ ਨਾ ਤੂੰ ਹੁੰਗਾਰਾ, ਅੱਸੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ
**

2. ਅੱਸੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ: ਚੁੱਪ ਕਰਕੇ

ਜਿਵੇਂ ਚਲਦੀ ਚਲਾਈ ਚੱਲੋ, ਅੱਸੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ
ਜਿਵੇਂ ਨਿਭਦੀ ਨਿਭਾਈ ਚੱਲੋ, ਅੱਸੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ

ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਭਣਾ ਖਾਲਾ ਜੀ ਕਾ ਵਾੜਾ ਨਹੀਂ,
ਹੱਥ-ਪੈਰ ਤਾਂ ਹਿਲਾਈ ਚੱਲੋ, ਅੱਸੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ

ਜੇਕਰ ਲਗਦੀ ਘੱਟ ਭੁੱਖ, ਓਹਨੂੰ ਜਾਣੋ ਛੋਟਾ ਦੁੱਖ
ਜਿੰਨਾ ਪਰਦਾ ਪਚਾਈ ਚੱਲੋ, ਅੱਸੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ

ਕਈ ਉਮਰਾਂ ਦੇ ਹਾਣੀ, ਤੁਰ ਗਏ ਛੱਡ ਤੇਰੀ ਢਾਣੀ
ਅਪਣਾ ਮਨ ਸਮਝਾਈ ਚੱਲੋ, ਅੱਸੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ

ਜਿਹੜੀ ਪਸੰਦ ਹੈ ਜੀ ਥਾਂ, ਛੇਤੀ ਛੱਡੋ ਨਾ ਗਰਾਂ,
ਅਤੇ ਸ਼ੁਕਰ ਮਨਾਈ ਚੱਲੋ, ਅੱਸੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ

ਜੇ ਹੈ ਵਧ ਗਿਆ ਭਾਰ, ਫਿਰ ਵੀ ਹਿੰਮਤ ਨਾ ਹਾਰ
ਭੋਜਨ ਮਾਤਰਾ ਘਟਾਈ ਚੱਲੋ, ਅੱਸੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ

ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਪਿਛਲੇ ਦਿਨ, ਐਵੇਂ ਅਗਲੇ ਨਾ ਗਿਣ
ਮਨ ਚੰਗੇ ਪਾਸੇ ਲਾਈ ਚੱਲੋ, ਅੱਸੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ

ਕੋਈ ਸਿੱਖ ਲਵੋ ਸਾਜ, ਕੱਢੋ ਸੁਰਾਂ ਵਿਚ ਅਵਾਜ਼,
ਢੋਲ, ਪਤੀਲਾ ਵਜਾਈ ਚੱਲੋ, ਅੱਸੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ

ਜੇਕਰ ਪੀਂਵਦੇ ਹੋ ਲੱਸੀ, ਇਹ ਹੈ ਗੱਲ ਬੜੀ ਅੱਛੀ,
ਨਹੀਂ ਚਾਹ ਚੁਸਕਾਈ ਚੱਲੋ, ਅੱਸੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ

ਮਨ ਕਰਕੇ ਇਕੱਤਰ, ਕੋਈ ਲਿਖੋ ਚਿੱਠੀ-ਪੱਤਰ,
ਖਤ ਸੱਜਣਾ ਨੂੰ ਪਾਈ ਚੱਲੋ, ਅੱਸੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ

ਜੇ ਖਾਂਦੇ ਹੋ ਦਵਾਈਆਂ, ਪਉਂਦੇ ਰਹੋ ਨਾ ਦੁਹਾਈਆਂ,
ਪੁੜੀਆਂ ਗੋਲ਼ੀਆਂ ਲੰਘਾਈ ਚੱਲੋ, ਅੱਸੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ

ਜੇਕਰ ਅੱਸੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਧੀਮੀ ਹੋ ਗਈ ਅਵਾਜ਼,
‘ਘਣਗਸ’ ਕਵਿਤਾ ਬਣਾਈ ਚੱਲੋ, ਅੱਸੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ
**

3. ਅੱਸੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ: ਜਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ

ਜਿੱਥੇ ਹੁਣ ਮੈਂ ਜਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ,
ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਦਿਲੋਂ ਭੁਲਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ

ਸਾਦ ਮੁਰਾਦਾ, ਘੁੱਗ ਵਸਦਾ ਸੀ,
ਐਸਾ ਨਗਰ ਵਸਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ

ਭੁਰ ਗਏ ਟਿਕ ਟਿਕ ਕਰਕੇ ਰਿਸ਼ਤੇ,
ਦੁੱਖ-ਸੁਖ ਕਿਤੇ ਵੰਡਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ

ਜੋ ਭੋਜਨ ਮੈਂ ਖਰੀਦ ਹਾਂ ਸਕਦਾ,
ਉਹ ਭੋਜਨ ਹੁਣ ਖਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ

ਮਨ ਆਪਣਾ ਸਮਝਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ,
ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ

ਰੱਬ ਨੇ ਅਜੇ ਤੱਕ ਕਲਮ ਨਹੀਂ ਡੋਬੀ,
ਕੀ ਹੋਇਆ ਜੇ ਗਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ

ਤੁਹਾਡੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸ਼ੁਕਰ-ਗੁਜ਼ਾਰ ਹਾਂ,
ਭਾਵਂ ਪੂਰਾ ਅਦਬ ਅਦਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ
***
ਡਾ. ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਘਣਗਸ
101 Masham Court,
Roseville, Ca 95747
USA
Ph:+1607351 2242

***

ਸਾਰਾ ਮੈਂ ਜਹਾਨ ਗਾਹ ਲਿਆ
ਸੱਠਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚੋਂ (“ਲਿਖਾਰੀ’ 2005)

ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਜਿਹਾ ਯਾਰ ਨਾ ਥਿਆਇਆ
ਸਾਰਾ ਮੈਂ ਜਹਾਨ ਗਾਹ ਲਿਆ।
ਕਿਤੋਂ ਮਿਲਿਆ ਨੀਂ ਲੱਭਿਆ ਲੁਭਾਇਆ
ਵੇ ਸਾਰਾ ਮੈਂ ਜਹਾਨ ਗਾਹ ਲਿਆ।

ਮੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਜੋ ਜ਼ਮੀਨ ਜੋਗੀ ਹੋ ਗਿਆ
ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਦੇਖ ਕੇ ਜੋ ਭੌਰ, ਰੋਗੀ ਹੋ ਗਿਆ
ਨੀਂ ਦੇਖ ਬੱਦਲਾਂ ‘ਚ ਚੰਨ ਚੜ੍ਹ ਆਇਆ
ਸਾਰਾ ਮੈਂ ਜਹਾਨ ਗਾਹ ਲਿਆ
ਕਿਤੋਂ ਮਿਲਿਆ ਨੀਂ ਲੱਭਿਆ ਲੁਭਾਇਆ…

ਪਹਿਲੀ ਝਾਤੀ ਨਾਲ, ਮੇਰੀ ਸੁੱਧ-ਬੁੱਧ ਉੱਡ ਗਈ
ਨੀਂ ਕੀ ਮੇਰੇ ਵੱਸ ਸਈਓ, ਇਹ ਤਾਂ ਖ਼ੁਦ ਉੱਡ ਗਈ
ਨੀਂ ਉਹਨੇ ਪਿਆਰ ਦਾ ਭੁਲੇਖਾ ਪਾਇਆ
ਸਾਰਾ ਮੈਂ ਜਹਾਨ ਗਾਹ ਲਿਆ
ਕਿਤੋਂ ਮਿਲਿਆ ਨੀਂ ਲੱਭਿਆ ਲੁਭਾਇਆ…

ਚੜ੍ਹਦੀ ਜਵਾਨੀ ਉਹਦੀ, ਦਿਲ ਠਾਠਾਂ ਮਾਰਦਾ
ਦੁਨੀਆ ‘ਚ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ, ਮੇਲ ਉਹਦੇ ਪਿਆਰ ਦਾ
ਨੀਂ ਰੱਬ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਹੜ੍ਹ ਕੋਈ ਵਹਾਇਆ
ਸਾਰਾ ਮੈਂ ਜਹਾਨ ਗਾਹ ਲਿਆ
ਕਿਤੋਂ ਮਿਲਿਆ ਨੀਂ ਲੱਭਿਆ ਲਭਾਇਆ…

ਦੇਖ ਦੇਖ ਮੁੱਖ ਉਹਦਾ, ਕਦੇ ਨਾ ਮੈਂ ਥੱਕਦੀ
ਸੁਣ ਸੁਣ ਬੋਲ ਉਹਦੇ, ਕਦੇ ਨਾ ਮੈਂ ਅੱਕਦੀ
ਨੀਂ ਉਹਦੇ ਨੈਣਾਂ ‘ਚ ਸਮੁੰਦਰ ਸਮਾਇਆ
ਸਾਰਾ ਮੈਂ ਜਹਾਨ ਗਾਹ ਲਿਆ
ਕਿਤੋਂ ਮਿਲਿਆ ਨੀਂ ਲੱਭਿਆ ਲੁਭਾਇਆ ..

ਇਹ ਹੈ ਮੇਰਾ ਰਾਂਝਾ ਤੇ ਮੈਂ ਹਾਂ ਇਹਦੀ ਹੀਰ ਨੀਂ
ਦੁਨੀਆ ‘ਚ ਭਾਵੇਂ ਫਿਰੇ ਲੱਖਾਂ ਹੀ ਮੁੰਢੀਰ ਨੀਂ
‘ਦੇਵ’ ਮਾਲਵੇ ਦਾ ਰੁੱਸ ਕੇ ਮਨਾਇਆ
ਸਾਰਾ ਮੈਂ ਜਹਾਨ ਗਾਹ ਲਿਆ।
ਕਿਤੋਂ ਮਿਲਿਆ ਨੀਂ ਲੱਭਿਆ ਲੁਭਾਇਆ ..
**
(ਲਿਖਾਰੀ—2005)
***

ਚਾਰ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ–ਡਾ.ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਘਣਗਸ

 

*’ਲਿਖਾਰੀ’ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਹੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟਾਏ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ‘ਲਿਖਾਰੀ’ ਦਾ ਸਹਿਮਤ ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ। ਹਰ ਲਿਖਤ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟਾਏ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਕੇਵਲ ‘ਰਚਨਾ’ ਦਾ ਕਰਤਾ ਹੋਵੇਗਾ।
*
**
1835
***

ਡਾ. ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਘਣਗਸ
+ ਲਿਖਾਰੀ ਵਿੱਚ ਛਪੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ

ਡਾ. ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਘਣਗਸ

View all posts by ਡਾ. ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਘਣਗਸ →