2 February 2023

ਲਓ ਜਨਾਬ ਪੇਸ਼ ਹਨ ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ ਅਜੀਬ ਦੀਆਂ ਤੇਰਾਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ!

(1) ਨਦੀ ਪਾਕ ਸ਼ਬਨਮ ਸੁਰਾਹੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਹੈ!

ਬਹਿਰ: ਮੁਤਕਾਰਿਬ, ਮੁਸੱਮਨ, ਸਾਲਿਮ
ਅਰਕਾਨ: ਇਕ ਮਿਸਰੇ ਵਿਚ ਇਕ ਵਾਰ
(ਫ਼ਊਲਨ+ਫ਼ਊੁਲੁਨ+ਫ਼ਊੁਲੁਨ+ਫ਼ਊਲੁਨ)
(ISS+ISS+ISS+ISS)

o ਗ਼ਜ਼ਲ

ਨਦੀ ਪਾਕ ਸ਼ਬਨਮ ਸੁਰਾਹੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਹੈ।
ਖ਼ਿਆਲਾਂ ਦੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਇਲਾਹੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਹੈ।

ਦਿਨੇ ਰਾਤ ਉਤਰੇ ਧੁਰੋਂ ਔਸ ਵਾਂਗਰ,
ਕਿ ਉਤਰੀ ਸਦਾ ਸਾਹੋ-ਸਾਹੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਹੈ।

ਪਰੀ ਬਣ ਜੋ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ ਇਹ ਆਸਮਾਂ ਦੀ,
ਅਸਾਂ ਖਿਚ ਫ਼ਲਕ ਤੋਂ ਇਹ ਲਾਹੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਹੈ।

ਚਹੇਤੀ ਬਣੀ ਅਜ ਹੈ ਇਹ ਲੋਕਤਾ ਦੀ,
ਬਡ਼ੀ ਸਾਰਥਕ ! ਨਾ ਤਬਾਹੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਹੈ।

ਬੁਣਾਂ ਨਿਤ ਨਵਾਰੀ ਪਲੰਘ ਮੈਂ ਅਦਬ ਦੇ,
ਮਿਰੀ ਚਾਰਪਾਈ ਦੀ ਬਾਹੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਹੈ।

ਕਰਾਂ ਇਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਸਮਝ ਕੇ ਮੈਂ ਦੇਵੀ,
ਨਿਰੀ ਸ਼ਾਨਤੀ ਓਮ-ਸਵਾਹੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਹੈ।

ਬਿਨਾਂ ਇਸ ਦੇ ਜੀਣਾ ਨਮੁਮਕਿਨ ਹੈ ਮੇਰਾ,
ਮਿਰੀ ਦਾਲ ਰੋਟੀ ਗਰਾਹੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਹੈ।

ਸੁਰਾਂ ਵਿਚ ਜਦੋਂ ਬਝ ਬਕਾਇਦਾ ਇਹ ਜਾਵੇ,
ਦਿਲਾਂ ਵਿਚ ਮਚਾਉਂਦੀ ਤਬਾਹੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਹੈ।

‘ਅਜੀਬਾ’ ਕਰਾਂ ਇਸ ਦੀ ਅਜ਼ਲਾਂ ਤੋਂ ਖੇਤੀ,
ਅਦਬ ਦੀ ਇਹ ਪੈਲ਼ੀ ਮੈਂ ਵਾਹੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਹੈ।

ਤਿਰੀ ਹਮਸਫ਼ਰ ਹਮਨਸ਼ੀਂ ਹੈ ‘ਅਜੀਬਾ’،
ਕਿ ਲਗਦੈ ਤਿਰੇ ਸੰਗ ਵਿਆਹੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਹੈ।

‘ਅਜੀਬਾ’ ਤੂੰ ਭੁੱਲ ਕੇ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਨਾ ਛੱਡੀਂ,
ਨਵਾਬੀ ਤਿਰਾ ਸ਼ੌਕ ਸ਼ਾਹੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਹੈ।
**

(2) ਕਹੋ ਨਾ ਅਲਵਿਦਾ ਹਮਦਮ ਕਿ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ!

ਬਹਿਰ: ਹਜ਼ਜ, ਮੁਸੱਮਨ, ਸਾਲਮ
ਅਰਕਾਨ: ਇਕ ਮਿਸਰੇ ਵਿਚ ਇਕ ਵਾਰ
(ਮੁਫਾਈਲੁਨ+ਮੁਫਾਈਲੁਨ+ਮੁਫ਼ਾਈਲੁਨ+ਮੁਫ਼ਾਈਲੁਨ)
(ISSS+ISSS+ISSS+ISSS)

ਗ਼ਜ਼ਲ

ਕਹੋ ਨਾ ਅਲਵਿਦਾ ਹਮਦਮ ਕਿ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ।
ਸਨਮ ਮੇਰੇ ਮਿਰੇ ਜਾਨਮ ਕਿ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ।

ਤੁਹਾਡੇ ਬਿਨ ਜਹਾਂ ਸੁੰਨਾਂ ਇਹ ਕੰਧਾਂ ਖਾਣ ਨੂੰ ਆਵਣ,
ਕਰੇ ਧੱਕ-ਧਕ ਸਦਾ ਦਿਲ ਨਮ੍ਹ ਕਿ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ।

ਬੜੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਈ ਦੂਰੀ ਜੋ ਵਿਚ ਸਾਡੇ,
ਕਰੋ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਿ ਹੋਵੇ ਕਮ ਕਿ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ।

ਰਹੇ ਮਨ ਡੁਸਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਦਿਨੇ ਰਾਤੀਂ ਸੁਬਾਹ ਸ਼ਾਮੀਂ,
ਜਿਵੇਂ ਘਰ ਵਿਚ ਕੋਈ ਮਾਤਮ ਕਿ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ।

ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਕੇਵਲ ਨਜਿੱਠੇ ਜਾਣ ਮਿਲ ਗਿਲ਼ ਕੇ,
ਕਰੋ ਨਾ ਦੇਰ ਚੰਨ-ਪੁਰਨਮ ਕਿ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ।

ਦਿਨੇ ਰਾਤੀਂ ਤੁਹਾਡਾ ਹੀ ਸਦਾ ਲੱਗਿਆ ਫ਼ਿਕਰ ਰਹਿੰਦੈ,
ਨਾ ਜਾਏ ਟੁਟ ਫ਼ਿਕਰ ਵਿਚ ਦਮ ਕਿ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ।

ਬੜਾ ਗ਼ਮਗੀਨ ਹੈ ਮੌਸਮ ਨਹੀਂ ਕੁਝ ਭਾਂਵਦਾ ਮਨ ਨੂੰ,
ਕਿ ਢੁੱਕਣ ਗ਼ਮ ਦੇ ਉੱਤੇ ਗ਼ਮ ਕਿ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ।

ਹੈ ਵਧਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਇੱਛਾ ਦੀਦਾਰੇ-ਯਾਰ ਦੀ ਖ਼ਾਤਰ,
ਦਿਓ ਦਰਸ਼ਨ •ਗੁਲੇ-ਸ਼ਬਨਮ ਕਿ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ।

ਲਿਆ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਸੁੱਖਾਂ ਨੇ ਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਪਾ ਲਿਆ ਘੇਰਾ,
ਘਟੇ ਦਿਲ ਹਰ ਸਮੇਂ ਹਰਦਮ ਕਿ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ।

ਬੜਾ ਚਿਰ ਜੀ ਲਿਆ ਆਪਾਂ ਜੁਦਾਈਆਂ ਸਹਿ ਸਹਿ ਕੇ ਨਿਸ ਦਿਨ,
ਸਿਤਮ ਢਾਓ ਨਾ ਬਣ ਜ਼ਾਲਮ ਕਿ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ।

“ਨਮਨ ‘ਗੁਰਸ਼ਰਨ’ ਦਾ ਸਭ ਨੂੰ ਦਿਲੋਂ ਜੋ ਇਸ਼ਕ ਨੇ ਕਰਦੇ”,
ਕਹਾਂ ਹਥ ਵਿਚ ਇਹ ਫੜ ਪਰਚਮ ਕਿ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ।

ਕਰਾਂ ਕੀ ਮੈਂ ਮਿਰੇ ਹਮਦਮ ਗਿਆਂ ਹੋ ਖੋਖਲਾ ਅੰਦਰੋਂ,
ਮਿਲੋ ‘ਗੁਰਸ਼ਰਨ’ ਨੂੰ ਮਹਿਰਮ ਕਿ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ।

•ਗੁਲੇ-ਸ਼ਬਨਮ؛ ਫੁੱਲ ਤੇ ਡਿੱਗੀ ਤ੍ਰੇਲ਼
**

(3) ਕਿ ਨੀਂਦਰ ਰਾਤ ਭਰ ਆਉਂਦੀ ਨਹੀਂ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਕੀ ਕਰੀਏ!

ਬਹਿਰ: ਹਜ਼ਜ, ਮੁਸੱਮਨ, ਸਾਲਮ
ਅਰਕਾਨ: ਇਕ ਮਿਸਰੇ ਵਿਚ ਇਕ ਵਾਰ
(ਮੁਫਾਈਲੁਨ+ਮੁਫਾਈਲੁਨ+ਮੁਫ਼ਾਈਲੁਨ+ਮੁਫ਼ਾਈਲੁਨ)
(ISSS+ISSS+ISSS+ISSS)

o ਗ਼ਜ਼ਲ

ਕਿ ਨੀਂਦਰ ਰਾਤ ਭਰ ਆਉਂਦੀ ਨਹੀਂ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਕੀ ਕਰੀਏ।
ਗ਼ਜ਼ਲ ਬਿਨ ਸ਼ੈ ਕੋਈ ਭਾਉਂਦੀ ਨਹੀਂ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਕੀ ਕਰੀਏ।

ਸਿਵਾਏ ਕਹਿਣ ਦੇ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਨਹੀਂ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹੈ ਆਹਰ,
ਗ਼ਜ਼ਲ ਬਿਨ ਤੜਪ ਤੜਪਾਉਂਦੀ ਨਹੀਂ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਕੀ ਕਰੀਏ।

ਬਥੇਰੀ ਕਰ-ਕਰ ਕੇ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿਚਾਰਾ ਹਾਰ ਜਾਂਦੈ ਦਿਲ,
ਥਕਾਵਟ ਤੱਕ ਸੁਲਵਾਉਂਦੀ ਨਹੀਂ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਕੀ ਕਰੀਏ।

ਕਿ ਉੱਲੂ ਵਾਂਗਰਾਂ ਸਾਰੀ ਦੀ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਜਾਗੀ ਦੈ,
ਜਮਾਂ ਈਂ ਨੀਂਦ ਤਕ ਆਉਂਦੀ ਨਹੀਂ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਕੀ ਕਰੀਏ।

ਬੜਾ ਚੌਕਸ ਚੁਕੰਨੇ ਰਹਿ-ਰਹਿ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਗ਼ਜ਼ਲ-ਰਚਨਾ,
ਕਿ ਖ਼ਾਮੀ ਏਸ ਵਿਚ ਭਾਉਂਦੀ ਨਹੀਂ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਕੀ ਕਰੀਏ।

ਸੁਬ੍ਹਾ ਕੀ ਸ਼ਾਮ ਚੇਟਕ ਏਸ ਦੀ ਲੱਗੀ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ,
ਗ਼ਜ਼ਲ ਬਿਨ ਗੱਲ ਕੁਈ ਆਉਂਦੀ ਨਹੀਂ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਕੀ ਕਰੀਏ।

ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ ਇਸ਼ਕ ਹੈ ਸਾਡਾ ਕਠਨ ਬਿਨ ਏਸ ਦੇ ਜੀਣਾ,
ਤਬੀਅਤ ਇਸ ਨੂੰ ਭੁਲ ਪਾਉਂਦੀ ਨਹੀਂ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਕੀ ਕਰੀਏ।

ਰਹੇ ਲੱਗੀ ਸਦਾ ਧੁੜਕੂ ਗ਼ਜ਼ਲ ਨਿਤ ਕਹਿਣ ਦੀ ਅਕਸਰ,
ਇਦ੍ਹੇ ਬਿਨ ਰੂਹ ਹੀ ਗਰਮਾਉਂਦੀ ਨਹੀਂ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਕੀ ਕਰੀਏ।

‘ਅਜੀਬਾ’ ਪੜ੍ਹ ਤੇ ਲਿਖ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਸਮਾਂ ਅਪਣਾ ਲੰਘਾਈਦੈ,
ਲਿਖੇ ਬਿਨ ਚੈਨ ਹੀ ਆਉਂਦੀ ਨਹੀਂ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਕੀ ਕਰੀਏ।
**

(4) ਗੁਲਸ਼ਨ ਵਰਗਾ ਰੂਪ ਹੈ ਤੇਰਾ ਸੁੱਚੇ ਮੋਤੀ ਦੰਦ!

ਬਹਿਰ؛ ਮੁਤਦਾਰਿਕ, ਮੁਸੱਬਾ, ਮਕਤੂਅ, ਅਖ਼ਜ਼
ਇਕ ਮਿਸਰੇ ਵਿਚ ਇਕ ਵਾਰ
(ਫ਼ੇਲੁਨ+ਫ਼ੇਲੁਨ+ਫ਼ੇਲੁਨ+ਫ਼ੇਲੁਨ+ਫ਼ੇਲੁਨ+ਫ਼ੇਲੁ+ਫ਼ੇਲ)
(SS+SS+SS+SS+SS+SS+SI)

o ਗ਼ਜ਼ਲ

ਗੁਲਸ਼ਨ ਵਰਗਾ ਰੂਪ ਹੈ ਤੇਰਾ ਸੁੱਚੇ ਮੋਤੀ ਦੰਦ।
ਵੇਖ ਕੇ ਤੈਨੂੰ ਚਾਅ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦੈ ਐ ਪੁਰਨਮ ਦੇ ਚੰਦ।

ਕਾਇਆ ਤੇਰੀ ਕੰਚਨ ਵਰਗੀ ਸੋਨੇ ਰੰਗੇ ਵਾਲ਼,
ਲੋੜ ਨਾ ਤੈਨੂੰ ਪਾਰਲ਼ਰਾਂ ਦੀ ਕਰਦੇ ਜਾਣਾ ਬੰਦ।

ਗਹਿਣੇ ਆਦਿ ਨਾ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਤੇਰੀ ਖ਼ਾਤਰ ਹਮਦਮ,
ਤੇਰਾ ਜੋਬਨ ਪੁਸ਼ਪ-ਸੁਗੰਧਾ ਬੋਲ ਨਿਰੇ ਗੁਲਕੰਦ।

ਪਾਕ ਉਹ ਸਾਰੇ ਰਾਹ ਹੋ ਜਾਵਣ ਜਿਧਰੋਂ ਜਾਵੇਂ ਲੰਘ,
ਅੱਗੇ ਪਿੱਛੇ ਖ਼ਲ਼ਕਤ ਤੇਰੇ ਲੋਕ ਤਿਰੇ ਚਾਹਵੰਦ।

ਨੂਰ-ਨੂਰਾਨੀ! ਚਮਕੇ ਤੇਰੇ ਮੁਖ ‘ਤੇ ਰਿਸ਼ਮਾਂ ਵਾਂਗ,
ਤੈਨੂੰ ਆਖਾਂ ਚੰਦ ਅਸਮਾਨੀਂ ਜਾਂ ਤਿੱਲੇ ਦੀ ਤੰਦ।

ਤੇਰੇ ਰੂਪ ਸੁਹਾਨੇ ਉੱਤੇ ਹੁਸਨ ਦੀ ਬਲ਼ਦੀ ਲਾਟ,
ਵੇਖ ਜ਼ਮਾਨਾ ਅਸ਼ ਅਸ਼ ਕਰਦੈ ਮੁਖ ਤੇਰਾ ਪੁਰ-ਚੰਦ।

ਲਗਦੈ ਰੱਬ ਨੇ ਵਿਹਲੇ ਬਹਿ ਕੇ ਘੜਿਆ ਤੇਰਾ ਬੁੱਤ,
ਬਾਦ ‘ਚ ਹੋਰ ਨਾ ਘੜਿਆ ਕੋਈ ਸੁਟ ‘ਤੇ ਹੋਸਣ ਸੰਦ।

ਰੂਪ ਤਿਰੇ ‘ਤੇ ਆਖ ਹੈ ਦਿੱਤੀ ਅੱਜ ਗ਼ਜ਼ਲ ‘ਗੁਰਸ਼ਰਨ’,
ਮੁਤਦਾਰਿਕ ਜੋ ਬਹਿਰ ‘ਚ ਪੂਰੀ ਉੱਤਰੀ ਹੈ ਪਾਬੰਦ।

ਪੋਚ-ਪਾਚ ਕੇ ਤੋਲ-ਤੂਲ ਕੇ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਆਖ ‘ਅਜੀਬ’,
ਮਿਲਸੀ ਫੇਰ ਗ਼ਜ਼ਲ ਹਰ ਵਿੱਚੋਂ ਆਨੰਦ ਹੀ ਆਨੰਦ।
**

(5) ਬਿਨ ਭਰੇ ਪਰਵਾਜ਼ ਨਾ ਬਣਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲ!

ਬਹਿਰ: ਰਮਲ, ਮੁਸੱਦਸ, ਮਹਿਜ਼ੂਫ਼
ਅਰਕਾਨ: ਇਕ ਮਿਸਰੇ ਵਿਚ ਇਕ ਵਾਰ
(ਫ਼ਾਇਲਾਤੁਨ+ਫਾਇਲਾਤੁਨ+ਫ਼ਾਇਲੁਨ)
(SISS+SISS+SIS)

o ਗ਼ਜ਼ਲ

ਬਿਨ ਭਰੇ ਪਰਵਾਜ਼ ਨਾ ਬਣਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲ।
ਬਿਨ ਹਸੀਂ ਅਲਫ਼ਾਜ਼ ਨਾ ਬਣਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲ।

ਮਿਹਰ ਕਰ ! ਮੌਲ਼ਾ ਮਿਰੇ ਕਹਿੰਦਾ ਰਹਾਂ,
ਬਿਨ ਕਰੇ ਆਗ਼ਾਜ਼ ਨਾ ਬਣਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲ।

ਤੇਰੇ ਬਿਨ ਫੁਰਦੀ ਨਹੀਂ ਟੁਰਦੀ ਨਹੀਂ,
ਬਿਨ ਤਿਰੇ ਹਮਰਾਜ਼ ਨਾ ਬਣਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲ।

ਹੈ ਅਜਬ ਕਾਵਿਕ-ਕਲ਼ਾ ਸਭ ਗਾ ਰਹੇ,
ਬਿਨ ਕਿਸੇ ਸੁਰ ਸਾਜ਼ ਨਾ ਬਣਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲ।

ਹੈ ਇਬਾਦਤ ਇਹ ਮਿਰੀ ਵੀ ਬੰਦਗੀ,
ਚੀਖ਼ ਬਿਨ ਆਵਾਜ਼ ਨਾ ਬਣਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲ।

ਤੇਰੀਆਂ ਕਾਤਲ ਅਦਾਵਾਂ ਮਾਰਿਆ,
ਬਿਨ ਅਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ ਨਾ ਬਣਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲ।

ਵਾਂਗ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਸਜਾਵਾਂ ਹਰ ਸ਼ਿਅਰ,
ਬਿਨ ਬਣੇ •ਗੁਲਬਾਜ਼ ਨਾ ਬਣਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲ।

ਬਿਨ ਤਖ਼ਈਅਲ ਬਹਿਰ ਇਹ ਟੁਰਦੀ ਨਹੀਂ,
ਅਲਫ਼ਾਜ਼ ਜੇ •ਨਾਸਾਜ਼! ਨਾ ਬਣਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲ।

ਜਾਨ ‘ਤੇ ਖੇਡੇ ਬਿਨਾਂ ਨਾ ਕਹਿ ਹੋਏ,
ਬਿਨ ਬਣੇ ਜਾਂਬਾਜ਼ ਨਾ ਬਣਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲ।

ਬੰਦਗੀ ਮੇੇਰੀ ਮਿਰੀ ਨੀਮਾਜ਼ ਇਹ,
ਬਿਨ ਪੜ੍ਹੇ ਨੀਮਾਜ਼ ਨਾ ਬਣਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲ।

ਹੋਂਵਦੀ ‘ਗੁਰਸ਼ਰਨ’ ਤਦ ਕਹਿਣੀ ਕਠਨ,
ਦਿਲ ਕਰੇ ਇਤਰਾਜ਼ ਨਾ ਬਣਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲ।

•ਗੁਲਬਾਜ਼: ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ਼ ਖੇਡਣ ਵਾਲ਼ਾ
•ਨਾਸਾਜ਼: ਬੇਤਰਤੀਬ
***

(6) ਕਦੇ ਅਪਣਾ ਬਿਗਾਨਾ ਜਾਂ ਕਦੇ ਜਜਮਾਨ ਹੋ ਜਾਵੇ!

ਬਹਿਰ: ਹਜ਼ਜ, ਮੁਸੱਮਨ, ਸਾਲਮ
ਅਰਕਾਨ: ਇਕ ਮਿਸਰੇ ਵਿਚ ਇਕ ਵਾਰ
(ਮੁਫਾਈਲੁਨ+ਮੁਫਾਈਲੁਨ+ਮੁਫ਼ਾਈਲੁਨ+ਮੁਫ਼ਾਈਲੁਨ)
(ISSS+ISSS+ISSS+ISSS)

o ਗ਼ਜ਼ਲ

ਕਦੇ ਅਪਣਾ ਬਿਗਾਨਾ ਜਾਂ ਕਦੇ ਜਜਮਾਨ ਹੋ ਜਾਵੇ।
ਬੜਾ ਦਲ-ਬਦਲੂ ਹੈ ਨੇਤਾ ਕਿ ਝਟ ਬਈਮਾਨ ਹੋ ਜਾਵੇ।

ਨਾ ਮੰਦਾ ਬੋਲਣਾ ਸਿੱਖਿਆ ਨਾ ਨਫ਼ਰਤ ਈਰਖ਼ਾ ਕੀਤੀ,
ਪੜ੍ਹੇ ਕਲ਼ਮੇ ਮੁਹੱਬਤ ਦੇ ਕਿ ਮਨ ਈਮਾਨ ਹੋ ਜਾਵੇ।

ਭਲਾ ਕੀਤਾ, ਰਹੇ ਕਰ ਹਾਂ, ਰਹਾਂਗੇ ਉਮਰ ਭਰ ਕਰਦੇ,
ਵੀ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਬਦਲੇ ਰਤਾ ਕਲਿਆਨ ਹੋ ਜਾਏ।

ਹੇ ਈਸ਼ਵਰ ਤੇਰੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹੀ ਦਾਤਾਂ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ,
ਮਤਾਂ ਭੁਲ ਕੇ ਮਿਰਾ ਮਨਵਾ ਤੈਨੂੰ, ਭਗਵਾਨ ਹੋ ਜਾਵੇ।

ਮਿਰੇ ਮੌਲ਼ਾ ਸੁਮੱਤ ਬਖ਼ਸ਼ੀਂ ਕਿ ਮੈਂ ਗੁਮਰਾਹ ਨਾ ਹੋ ਜਾਵਾਂ,
ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਖ਼ੁਦ ‘ਤੇ ਗੌਰਵ ਹਉਮੇਂ ਨਾ ਅਭਿਮਾਨ ਹੋ ਜਾਵੇ।

ਮਿਲੇ ਰੋਟੀ ਮਕਾਂ ਕਪੜਾ ਰੜਾ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਵੀ ਸਭ ਨੂੰ,
ਮਿਰੇ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਪੂਰਾ ਮਿਰਾ ਅਰਮਾਨ ਹੋ ਜਾਵੇ।

ਰਹੇ ਸਾਰੀ ਖ਼ੁਦਾਈ ਰਲ਼ ਮੁਹੱਬਤ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਸੰਗ ਹੀ,
ਕਿ ਹਰ ਕੋਈ ਇਕ ਦੁਏ ਖ਼ਾਤਰ ਜੀਏ ਕੁਰਬਾਨ ਹੋ ਜਾਵੇ।

ਰਹੋ ਸਭ ਭਾਰਤੀ ਮਿਲ ਕੇ ਨਾ ਵੰਡੋ ਧਰਮਾਂ ਵਿਚ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ,
ਕਰੋ ਸਤਿਕਾਰ ਸਭਨਾਂ ਦਾ ਨਾ ਭੁਲ ਅਪਮਾਨ ਹੋ ਜਾਵੇ।

ਮਿਲੇ ਹਕ ਸਭ ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਨਿਹੱਕਾ ਨਾ ਰਹੇ ਕੋਈ,
ਮਿਰੇ ਮਨ ਦੀ ਜੋ ਇਹ ਸ਼ਰਧਾ ਖ਼ੁਦਾ ਪ੍ਰਵਾਨ ਹੋ ਜਾਵੇ।

ਕਰੇ ‘ਗੁਰਸ਼ਰਨ’ ਅਰਜ਼ੋਈ ਕਿ ਰੱਬਾ ਕਹਿਰ ਨਾ ਢਾਈਂ,
ਰਹੇ ਘੁਗ ਸਾਰੀ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਨਾ ਯੁਧ ਘਮਸਾਨ ਹੋ ਜਾਵੇ।
***

(7) ਜੋ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਕਹੀ ਜਾਵਣ ‘ਅਜੀਬਾ’ ਕਹਿ ਗ਼ਜ਼ਲ ਵਖਰੀ!

ਬਹਿਰ: ਹਜ਼ਜ, ਮੁਸੱਮਨ, ਸਾਲਮ
ਅਰਕਾਨ: ਇਕ ਮਿਸਰੇ ਵਿਚ ਇਕ ਵਾਰ
(ਮੁਫਾਈਲੁਨ+ਮੁਫਾਈਲੁਨ+ਮੁਫ਼ਾਈਲੁਨ +ਮੁਫ਼ਾਈਲੁਨ)
(ISSS+ISSS+ISSS+ISSS)

o ਗ਼ਜ਼ਲ

ਜੋ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਕਹੀ ਜਾਵਣ ‘ਅਜੀਬਾ’ ਕਹਿ ਗ਼ਜ਼ਲ ਵਖਰੀ।
ਮਹੀਨਾ ਚੇਤ ਜਾਂ ਸਾਵਣ ‘ਅਜੀਬਾ’ ਕਹਿ ਗ਼ਜ਼ਲ ਵਖਰੀ।

ਤਿਰੇ ਜਜ਼ਬਾਤ ਵੀ ਵਖਰੇ ਤਿਰਾ ਰੰਗ ਢੰਗ ਵੀ ਵਖਰਾ,
ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਭਾਣ ਨਾ ਭਾਵਣ ‘ਅਜੀਬਾ’ ਕਹਿ ਗ਼ਜ਼ਲ ਵਖਰੀ।

ਵਿਲੱਖਣ ਲੇਖਣੀ ਤੇਰੀ ਲਿਖੇਂ ਹਰ ਪਹਿਲੂ ‘ਤੇ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ,
ਤਿਰੇ ਸਭ ਬੋਲ ਪ੍ਰਭਾਵਣ ‘ਅਜੀਬਾ’ ਕਹਿ ਗ਼ਜ਼ਲ ਵਖਰੀ।

ਨਿਰਾਲਾਪਣ ਤਿਰਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਕਸਰ ਹੀ ਰਿਹਾ ਸਭ ਤੋਂ,
ਤਿਰੀ ਸ਼ੁਧ ਸੋਚ ਹੈ ਪਾਵਨ ‘ਅਜੀਬਾ’ ਕਹਿ ਗ਼ਜ਼ਲ ਵਖਰੀ।

ਹਕੀਕਤ ਦੇ ਸਦਾ ਨਜ਼ਦੀਕ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਗ਼ਜ਼ਲ ਤੇਰੀ,
ਤੂੰ ਦਿਲ ਦਾ ਰਾਮ! ਨਾ ਰਾਵਣ ‘ਅਜੀਬਾ’ ਕਹਿ ਗ਼ਜ਼ਲ ਵਖਰੀ।

ਤਿਰੇ ਅਸ਼ਿਆਰ ਫੁਲ-ਪਤੀਆਂ ਤੇ ਮਿਸਰੇ ਟਾਹਣੀਆਂ ਲਗਦੇ,
ਨਾ ਮੁਰਝਾਵਣ ਨਾ ਕੁਮਲਾਵਣ ‘ਅਜੀਬਾ’ ਕਹਿ ਗ਼ਜ਼ਲ ਵਖਰੀ।

ਤਿਰੀ ਹਰ ਬਾਤ ਵਿਚ ਬਾਤਾਂ ਤੇ ਬਾਤਾਂ ਵਿਚ ਨਿਹੁੰ-ਨਗ਼ਮੇਂ,
ਗ਼ਜ਼ਲ-ਗੁਣ ਬੋਲ਼ ਚਮਕਾਵਣ ‘ਅਜੀਬਾ’ ਕਹਿ ਗ਼ਜ਼ਲ ਵਖਰੀ।

ਹਵਾ ਰੁਮਕੇ ਪਵਨ ਮਹਿਕੇ ਕਲੋਲਾਂ ਕਰਨ ਫੁੱਲ-ਬੂਟੇ,
ਕਿ ਰੁਖ ਸਭ ਲੁੱਡੀਆਂ ਪਾਵਣ ‘ਅਜੀਬਾ’ ਕਹਿ ਗ਼ਜ਼ਲ ਵਖਰੀ।

ਕਰੇ ਕਿਰਪਾ ਇਨਾਇਤ ਵੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਤੇਰੀ ‘ਤੇ ਰਬ ਮੌਲ਼ਾ,
ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੇ ਬੋਲ ਠੰਡ ਪਾਵਣ ‘ਅਜੀਬਾ’ ਕਹਿ ਗ਼ਜ਼ਲ ਵਖਰੀ।
***

(8) ਹੁਣ ਰਹਿਣ ਦੇ ਤੌਬਾ-ਕਰਾਈ ਦਿਲ ਦੇ ਜਾਨੀਆਂ!

ਬਹਿਰ: ਰਜ਼ਜ, ਮੁਸੱਦਸ, ਅਖ਼ਰਬ
ਅਰਕਾਨ : ਇਕ ਮਿਸਰੇ ਵਿਚ ਇਕ ਵਾਰ
(ਮੁਸਤਫ਼ਇਲੁਨ+ਮੁਸਤਫ਼ਇਲੁਨ+ਮੁਸਤਫ਼ਇਲੁਨ+ਇਲੁਨ)
(SSIS+SSIS+SSIS+IS)

o ਗ਼ਜ਼ਲ

ਹੁਣ ਰਹਿਣ ਦੇ ਤੌਬਾ-ਕਰਾਈ ਦਿਲ ਦੇ ਜਾਨੀਆਂ।
ਮੈਥੋਂ ਨਾ ਸਹਿ ਹੁਣ ਹੁੰਦੀਆਂ ਇਹ ਸਭ ਝਕਾਨੀਆਂ।

ਕੀਤੀ ਤਰਫ਼ਦਾਰੀ ਤਿਰੀ ਦਿਲਜਾਨ ਤੋਂ ਅਸਾਂ,
ਪਾਈ ਕਦਰ ਭੋਰਾ ਵੀ ਨਾ ਬੇਕਦਰ-ਦਾਨੀਆਂ।

ਜਾਵਣ ਵਿਦੇਸ਼ੀਂ ਲੋਕ ਅਕਸਰ ਧਨ ਕਮਾਉਣ ਨੂੰ,
ਲੇਕਿਨ ਪਰਾਪਤ ਹੋਣ ਸਿਰਫ਼ ਵੱਟੇ ‘ਚ ਹਾਨੀਆਂ।

ਲਗ ਕੇ ਮਗਰ ਤੇਰੇ ਅਸਾਂ ਦੱਸੀਂ ਕੀ ਖੱਟਿਆ,
ਕੀਤੀ ਸਦਾ ਖ਼ਿਦਮਤ ਤਿਰੀ ਕਰ ਮਿਹਰਬਾਨੀਆਂ।

ਲਾਰਾ ਤੂੰ ਲਾ ਕੇ ਮੁੜਨ ਦਾ, ਕਿੱਥੇ ਚਲਾ ਗਿਆ,
ਹਿੱਸੇ ‘ਚ ਮੇਰੇ ਹੁਣ ਤਾਂ ਨੇ ਰਾਤਾਂ ਵੀਰਾਨੀਆਂ।

ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਜੀਣਾ ਵੀ ਕੀ ਜੀਣਾ ਹੈ ਹਮ-ਸਫ਼ਰ,
ਲੰਘੇ ਮੇਰੀ ਇਹ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਖਿਚ ਖਿਚ ਕਮਾਨੀਆਂ।

ਆਵਣ ਦੇ ਲਾਰੇ ਲਾ-ਲਾ ਕੇ ਆਵੇਂ ਨਾ ਦਿਲਬਰਾ,
ਕੈਸਾ ਲਿਆ ਅਪਨਾ ਵਤੀਰਾ ਦਿਲਬਰ-ਜਾਨੀਆਂ।

ਸਿੱਧੜ ਜਿਹੇ ਇਨਸਾਨ ਹਾਂ ਵਲ ਛਲ ਕੋਈ ਨਹੀਂ,
ਨਾ ਕਰ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ਼ ਹੁਣ ਦਿਲਬਰ ਸ਼ੈਤਾਨੀਆਂ।

ਤੋਲ਼ੇ ਤੇ ਮਾਸੇ ਰੱਤੀਆਂ ਮਣ ਸੇਰ ਆਦਿ ਵੀ,
ਸਭ ਭੁਲ ਭੁਲ਼ਾ ਚੁੱਕੇ ਅਸੀਂ ਆਨੇ ਦੁਆਨੀਆਂ।

ਮਰਦਾਂ ਤੋਂ ਘਟ ਹੁਣ ਨਾ ਕਹੋ ਮਰਦਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨੇ,
ਸਿੱਕੇ ਜਮਾ ਰਹੀਆਂ ਨੇ ਹਰ ਥਾਂ ‘ਤੇ ਜ਼ਨਾਨੀਆਂ।

ਬਣ ਕੇ ਘਨ੍ਹਈਆ ਗੋਪੀਆਂ ਪਿੱਛੇ ਸੀ ਰਹਿੰਦਾ ਜੋ,
ਗੱਲਾਂ ਨਾ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਉਂਦੀਆਂ ਅਜਕਲ ਦੀਵਾਨੀਆਂ।

ਮਾਯੂਸ ਨਾ ‘ਗੁਰਸ਼ਰਨ’ ਹੋ ਰੁਤ ਵੇਖ ਪਤਝੜੀ,
ਆਸਣ ਬਹਾਰਾਂ ਲੌਟ ਮਾਣਾਂਗੇ ਯਰਾਨੀਆਂ।
***

(9) ਕਪੜੇ ਸੀਅ ਕੇ ਜੋ ਤਨ ਢੱਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦਰਜ਼ੀ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ!

ਬਹਿਰ: ਮੁਤਦਾਰਿਕ, ਸ਼ਾਂਜ਼ਦਹਿ, ਮਕਤੂਅ, ਅਖ਼ਜ਼
ਅਰਕਾਨ: ਇਕ ਮਿਸਰੇ ਵਿਚ ਇਕ ਵਾਰ
(ਫ਼ੇਲੁਨ+ਫ਼ੇਲੁਨ+ਫ਼ੇਲੁਨ+ਫ਼ੇਲੁਨ+ਫ਼ੇਲੁਨ+ਫ਼ੇਲੁਨ+ਫ਼ੇਲੁਨ+ਫ਼ੇ)
(SS+SS+SS+SS+SS+SS+SS+S)

੦ ਗ਼ਜ਼ਲ

ਕਪੜੇ ਸੀਅ ਕੇ ਜੋ ਤਨ ਢੱਕਦੈ ਉਸ ਨੂੰ ਦਰਜ਼ੀ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ।
ਸਾਰ ਲਵੇ ਜੋ ਜਣੇ-ਖਣੇ ਦੀ ਉਸ ਨੂੰ ਦਰਦੀ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ।

ਗ਼ਰਜ਼ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਹੀ ਮੂੰਹ ਲਾਵੇ ਵਰਨਾ ਮੱਥੇ ਪਾਵੇ ਵੱਟ,
ਐਸੀ ਹਰਕਤ ਜੋ ਕਰੇ ਉਸ ਨੂੰ ਖ਼ੁਦਗ਼ਰਜ਼ੀ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ।

ਚੋਵੇ ਨੱਕ ਛਿੜੇ ਜਦ ਕਾਂਬਾ ਨਾਲ ਕਰੇ ਜੋ ਖਉਂ-ਖਉਂ ਵੀ,
ਸ਼ਖ਼ਸ ਅਜੇਹੇ ਨੂੰ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਠੰਡ ਜਾਂ ਸਰਦੀ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ।

ਆਪ ਬੁਲਾ ਕੇ ਪਾਸ ਬਿਠਾਵੇ ਨਾਲ਼ੇ ਦੁੱਧ ਪਿਲਾਵੇ ਵੀ,
ਇਸ ਨੂੰ ਮਾਂ ਦੀ ਮਮਤਾ ਨਾਲ਼ੇ ਖਿੱਚ ਔਲਾਦੀ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ।

ਭੁੱਖੇ ਨੂੰ ਛਕਾਵੇ ਲੰਗਰ ਬੀਮਾਰਾਂ ਦੀ ਕਰੇ ਜੋ ਸੇਵਾ,
ਜੀਵ ਅਜੇਹੇ ਨੂੰ *ਨਾਨਕ ਦਾ ਸੇਵਕ ਅਸਲੀ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ।

ਫ਼ਰਿਆਦ ਕਰੇ ਜੋ ਲਿਖਤੀ ਮੰਗੇ ਹੱਕ ਅਤੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਵੀ,
ਐਸੇ ਦਿੱਤੇ ਬਿਨੇ-ਪੱਤਰ ਨੂੰ ਅਸਲ ‘ਚ ਅਰਜ਼ੀ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ।

ਸੀਵੇ ਜੁੱਤੀ ਪਾਟੀ ਮੂੰਹੋਂ ਨਾਮ ਜਪੇ ਜੋ ਈਸ਼ਵਰ ਦਾ,
ਐਸੇ ਲੱਗੀ ਬਿਰਤੀ ਨੂੰ *ਰਵਿਦਾਸੀ-ਬਿਰਤੀ ਕਹਿੰਦੀ ਨੇ।

ਅੱਠੋ-ਅੱਠ ਤੇ ਸੱਤੋ-ਸੱਤ ਕਰੇ ਜੋ ਕਿਰਤੀ ਕੰਮ ਹਮੇਸ਼ਾ,
ਦੱਸ ਨਹੁੰਆਂ ਦੀ ਕਿਰਤ ਜੋ ਕਰਦਾ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਰਤੀ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ।

ਦਿਲ ਕਰੇ ਜਦ ਉੱਠਣਾ ਬਹਿਣਾ ਖਾਣਾ ਪੀਣਾ ਸੌਂ ਜਾਣਾ,
ਐਸੀ ਫ਼ਿਤਰਤ ਵਾਲ਼ੇ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਅਲਗ਼ਰਜ਼ੀ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ।

ਅਪਣੀ ਕਹਿਣੀ ਤੇ ਮਨਵਾਉਣੀ ਬਾਤ ਕਿਸੇ ਦੀ ਸੁਨਣੀ ਨਾ,
ਐਸੇ ਸ਼ਖ਼ਸ ਨੂੰ ਅੜਿਅਲ ਹੱਠੀ ਨਾਲ਼ੇ ਜ਼ਿੱਦੀ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ।

ਬੋਲੇ ਭਾਸ਼ਾ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਦੇ ਵਿਚ, ਆਖੇ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਪ੍ਰੇਮ-ਮਈ ਜੋ,
ਸ਼ਾਇਰ ਓਸ ‘ਅਜੀਬ’ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਕਾਵਿਕ-ਤਖ਼ਤੀ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ।

*ਨਾਨਕ: ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਬਾਨੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ
*ਰਵਿਦਾਸੀ-ਬਿਰਤੀ: ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਵਰਗੀ ਬਿਰਤੀ
***

(10) ਤੇਰੀ ਜ਼ੁਲਫ਼ ਦੀ ਜਦ ਟੁਰੀ ਅਜ ਬਾਤ ਮੇਰੇ ਹਾਣੀਆਂ!

ਬਹਿਰ: ਰਜ਼ਜ, ਮੁਸੱਦਸ, ਅਖ਼ਰਬ, ਸਾਲਮ
ਅਰਕਾਨ : ਇਕ ਮਿਸਰੇ ਵਿਚ ਇਕ ਵਾਰ
ਮੁਸਤਫ਼ਇਲੁਨ+ਮੁਸਤਫ਼ਇਲੁਨ+ਮੁਸਤਫ਼ਇਲੁਨ+ਮੁਸਤਫ਼ਇਲੁਨ)
(SSIS+SSIS+SSIS+SSIS)

੦ ਗ਼ ਜ਼ ਲ

ਤੇਰੀ ਜ਼ੁਲਫ਼ ਦੀ ਜਦ ਟੁਰੀ ਅਜ ਬਾਤ ਮੇਰੇ ਹਾਣੀਆਂ।
ਦਿਨ-ਦਿਹਾੜੇ ਹੋ ਗਈ ਫਿਰ ਰਾਤ ਮੇਰੇ ਹਾਣੀਆਂ।

ਛਾਏ ਘਟਾ ਘਨਘੋਰ ਜ਼ੁਲਫ਼ਾਂ ਜਦ ਤੂੰ ਖੋਲ੍ਹੇਂ ਹਮ-ਸਫ਼ਰ,
ਗਰਜੇ ਬਿਨਾਂ ਬੱਦਲ਼ ! ਹੋਏ ਬਰਸਾਤ ਮੇਰੇ ਹਾਣੀਆਂ।

ਜਾਪੇ ਹਯਾਤੀ ਕਟ ਰਹੀ ਅਪਣੀ ਗ਼ਮਾਂ ਦੇ ਸੰਗ ਹੈ,
ਆਉਣੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦੀ ਜੋ ਅਜੇ ਬਾਰਾਤ ਮੇਰੇ ਹਾਣੀਆਂ।

ਮੌਲ਼ਾ ਮਿਰੇ ਤੂੰ ਬਖ਼ਸ਼ ਦੇ ਸਭ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਤੇ ਕੁਸ਼ਲਤਾ,
ਮੇਰੇ ਲਈ ਹੈ ਹਰ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਸੌਗ਼ਾਤ ਮੇਰੇ ਹਾਣੀਆਂ।

ਚਿਤਵਾਂ ਮੈਂ ਸਭ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਖੇੜੇ ਹਰ ਸਮੇਂ,
ਸਭ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਨਾ ਅਸ਼ਕ-ਭਿਜ-ਬਰਸਾਤ ਮੇਰੇ ਹਾਣੀਆਂ।

ਮੇਰਾ ਕਰੇ ਦਿਲ ਪਾਕ ਦਾ ਪੰਜਾਬ ਮੈਂ ਤਾਂ ਵੇਖਣਾ,
ਲੇਕਿਨ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇਣ ਨਾ ਹਾਲਾਤ ਮੇਰੇ ਹਾਣੀਆਂ।

ਮੇਰੇ ਲਈ •ਨਾਨਕ ਮਿਰਾ ਜੋ ਕਹਿ ਗਿਆ ਉਹ ਠੀਕ ਹੈ,
ਹਰ ਇਕ ਬਸ਼ਰ ਰਬ-ਰੂਪ ਹੈ ਇਕ-ਜ਼ਾਤ ਮੇਰੇ ਹਾਣੀਆਂ।

ਸ਼ਾਲਾ ! ਨਾ ਮੁੜ ਕੇ ਆਣ ਸੰਤਾਲੀ ਚੁਰਾਸੀ ਸੰਨ ਇਹ,
ਬਹੁੜੇ ਕਦੇ ਐਸੀ ਨਾ ਰੁਤ ਕਮਜ਼ਾਤ ਮੇਰੇ ਹਾਣੀਆਂ।

ਦਿਲ ਮਿਰਾ ਲੋਚੇ ‘ਅਜੀਬਾ’ ਸਾਂਝ ਹਿੰਦ ਤੇ ਪਾਕ ਦੀ,
ਕਿ ਇਨਸ਼ਾਲਾ! ਵੀ ਉਹ ਚੜ੍ਹਸੀ ਕਦੇ ਪ੍ਰਭਾਤ ਮੇਰੇ ਹਾਣੀਆਂ।

ਜਦ ਤੋਂ ਸੰਭਾਲ਼ੀ ਹੋਸ਼ ਜੀਵਨ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਰਿਹੈ,
ਮੇਰੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਵਿਚ ਦਰਜ ਇਹ ਨਗ਼ਮਾਤ ਮੇਰੇ ਹਾਣੀਆਂ।

ਬਿਨ ਤਖ਼ਈਅਲ-ਤੋਲ ਦੇ ਬਣਦੀ ‘ਅਜੀਬਾ’ ਨਾ ਗ਼ਜ਼ਲ,
ਮੈਨੂੰ ਮਿਲੀ ਮੌਲ਼ਾ ਤੋਂ ਹੈ ਇਹ ਦਾਤ ਮੇਰੇ ਹਾਣੀਆਂ।

•ਨਾਨਕ: ਸਿਖ ਧਰਮ ਦੇ ਬਾਨੀ
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ
***

(11) ਰੂਪ ਸਲੋਨੇ ਵਾਲ਼ੀ ਮੇਰੀ ਬੇਗਮ ਸੁੰਦਰ ਨਾਰ!

ਬਹਿਰ؛ ਮੁਤਦਾਰਿਕ, ਮੁਸੱਬਾ, ਮਕਤੂਅ, ਅਖ਼ਜ਼
ਇਕ ਮਿਸਰੇ ਵਿਚ ਇਕ ਵਾਰ
(ਫ਼ੇਲੁਨ +ਫ਼ੇਲੁਨ +ਫ਼ੇਲੁਨ +ਫ਼ੇਲੁਨ +ਫ਼ੇਲੁਨ +ਫ਼ੇਲੁਨ +ਫ਼ੇਲ)
(SS+SS+SS+SS+SS+SS+SI)

੦ ਗ਼ਜ਼ਲ

ਰੂਪ ਸਲੋਨੇ ਵਾਲ਼ੀ ਮੇਰੀ ਬੇਗਮ ਸੁੰਦਰ ਨਾਰ।
ਕਰ ਬੈਠਾ ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਉੱਤੋਂ ਅਪਣਾ ਆਪ ਨਿਸਾਰ।

ਮਤਲਾਅ ਸਾਨੀ:

ਪਹਿਲੀ ਨਜ਼ਰੇ ਨਾਲ ਅਦਾਵਾਂ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਨੇ ਮਾਰ।
ਨਾਲ ਹਯਾਤੀ ਉਸ ਦੇ ਕੱਟਾਂ ਬਣ ਕੇ ਭਾਗੀਦਾਰ।

ਹੁਸਨ ਹੁਸੀਨਾਂ ਦਾ ਤਕ ਸ਼ੋਅਲਾ ਸਾਂ ਹੋਇਆ ਮਦਹੋਸ਼,
ਚਾਰ ਜਹਾਂ ਦਾ ਨੂਰ ਮੈਂ ਡਿੱਠਾ ਇੱਕੋ ਵਿਚ ਦਿਲਦਾਰ।

ਰੂਪ ਦੀ ਹੱਟੀ ਹੁਸਨ ਦਾ ਮੰਜ਼ਰ ਜੋਬਨ ਖਿੜਿਆ ਬਾਗ਼,
ਖੀਵਾ ਖੀਵਾ ਹੋਇਆ ਤੱਕ ਮੈਂ ਹੁਸਨਾਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰ।

ਨੀਲ ਗਗਨ ਦੀ ਪਰੀ ਸੀ ਲੱਗੀ ਜਾਂ ਇਹ ਹੂਰ ਇਲਾਹੀ,
ਹੋਠ ਗੁਲਾਬੀ ਨੈਣਾਂ ਕਾਤਲ ਇਸ ਦੇ ਤੇਜ਼ ਕਟਾਰ।

ਵੱਲ ਇਦ੍ਹੇ ਮੈਂ ਵੇਖੀ ਜਾਵਾਂ ਵੇਖੇ ਨੀਵੀਂ ਪਾ ਉਹ,
ਇੱਕ-ਦੁਏ ‘ਚੋਂ ਲਭਦੇ ਰਹੀਏ ਦੋਨੋਂ ਪ੍ਰੇਮ-ਪਿਆਰ।

ਸ਼ਾਲਾ! ਤੋੜ ਰਹੇ ਇਹ ਚੜ੍ਹਿਆ ਪਿਆਰ ‘ਅਜੀਬ’ ਹਮੇਸ਼,
ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਬਣ ਕੇ ਰਹੀਏ ਪੱਕੇ ਤਾਬੇਦਾਰ।
***

(12) ਬਿਨਾਂ ਆਪ ਦੇ ਹੈ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਅਸੰਭਵ!

ਬਹਿਰ: ਮੁਤਕਾਰਿਬ, ਮੁਸੱਮਨ, ਸਾਲਿਮ
ਅਰਕਾਨ: ਇਕ ਮਿਸਰੇ ਵਿਚ ਇਕ ਵਾਰ
(ਫ਼ਊਲਨ+ਫ਼ਊੁਲੁਨ+ਫ਼ਊੁਲੁਨ+ਫ਼ਊਲੁਨ)
(ISS+ISS+ISS+ISS)

੦ ਗ਼ਜ਼ਲ

ਬਿਨਾਂ ਆਪਦੇ ਹੈ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਅਸੰਭਵ।
ਜੀਣਾ ਤੇ ਮਰਨਾ ਹਮਾਰਾ ਅਸੰਭਵ।

ਗਏ ਹੁਣ ਬਦਲ ਤੇਰੇ ਤੇਵਰ ਨੇ ਹਮਦਮ,
ਹੈ ਲਗਦਾ ਕਿ ਮਿਲਣਾ ਦੁਬਾਰਾ ਅਸੰਭਵ।

ਬਿਨਾਂ ਤੇਰੇ ਕੱਟੀ ਨਾ ਜਾਣੀ ਹਯਾਤੀ,
ਕਿ ਮਿਲਣਾ ਮੁਹੱਬਤ-ਦੁਆਰਾ ਅਸੰਭਵ।

ਰਹੇਂ ਦੂਰ ਅਜਕਲ ਅਸਾਡੇ ਤੋਂ ਸਜਨਾਂ,
ਕਿ ਆਪਸ ‘ਚ ਕਰਨਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਅਸੰਭਵ।

ਬੜੀ ਐਸ਼ ਕਰ ਲੀ ਅਸਾਂ ਪਰ ਨਾ ਹੈ ਹੁਣ,
ਕਿ ਥਾਂ ਥਾਂ ‘ਤੇ ਘੁੰਮਣਾ ਅਵਾਰਾ ਅਸੰਭਵ।

ਗਲ਼ੇ ਲੱਗ ਕੇ ਮਿਲਣਾ ਰਹੀ ਦੂਰ ਦੀ ਗੱਲ,
ਝਲ਼ਕ ਇਕ ਦੁਏ ਦੀ ਗਵਾਰਾ ਅਸੰਭਵ।

ਜੁਦਾਈਆਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਪਿਆ ਟੁਰ ਇਓਂ ਜੀਵਨ,
ਜਿਓਂ ਏਸ ਵਿਚ ਹੁਣ ਹੁਲਾਰਾ ਅਸੰਭਵ।

ਮਿਲੋ ਆਣ ਸਜਨਾ ਉਦਾਸੀ ਹੈ ਛਾਈ,
ਕਿ ਸਹਿਣਾ ਮੁਹੱਬਤ-ਖ਼ਸਾਰਾ ਅਸੰਭਵ।

ਗਏ ਛਡ ਚੁਬਾਰੇ ਜੋ ਅਪਣੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀਂ,
ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣੇ ਦੁਬਾਰਾ ਅਸੰਭਵ।

ਲਈ ਛਾਣ ਮਿੱਟੀ ਅਸਾਂ ਜਗ ਦੀ ਸਾਰੀ,
ਕਿ ਛੱਜੂ ਦਾ ਮਿਲਣਾ ਚੁਬਾਰਾ ਅਸੰਭਵ।

‘ਅਜੀਬਾ’ ਵੀ ਕੈਸੀ ਹੈ ਇਹ ਜ਼ਿੰਦਗਾਨੀ?,
ਕਿ ਅਪਣਾ ਹੀ ਮਿਲਣਾ ਹੈ ਪਿਆਰਾ ਅਸੰਭਵ।
***

(13) ਗਿਆ ਪਰਦੇਸ ਉਹ ਅਫ਼ਸਰ ਤੋਂ ਜਾ ਮਜ਼ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ!

ਬਹਿਰ: ਹਜ਼ਜ, ਮੁਸੱਮਨ, ਸਾਲਮ
ਅਰਕਾਨ: ਇਕ ਮਿਸਰੇ ਵਿਚ ਇਕ ਵਾਰ
(ਮੁਫਾਈਲੁਨ+ਮੁਫਾਈਲੁਨ+ਮੁਫ਼ਾਈਲੁਨ+ਮੁਫ਼ਾਈਲੁਨ)
(ISSS+ISSS+ISSS+ISSS)

o ਗ਼ਜ਼ਲ

ਗਿਆ ਪਰਦੇਸ ਉਹ ਅਫ਼ਸਰ ਤੋਂ ਜਾ ਮਜ਼ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ।
ਕਿ ਪੰਛੀ ਰਿਜ਼ਕ ਖ਼ਾਤਰ ਰਹਿਣ ਨੂੰ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਗਿਆ।

ਮਤਲਾਅ ਸਾਨੀ؛

ਕਿਵੇਂ ਅਜ ਦੂਰ ਮਾਨਵ ਇਕ ਦੁਏ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ।
ਰਿਹਾ ਦਸਤੂਰੀਆ ਲਗਪਗ ਨਾ ਬਦ-ਦਸਤੂਰ ਹੋ ਗਿਆ।

ਵਿਛੋੜਾ ਓਸ ਦਾ ਡਾਢਾ ਸਨਮ ਜੋ ਦੇ ਗਿਆ ਸਾਨੂੰ,
ਕਿ ਜੀਵਨ ਭਰ ਦਾ ਹੀ ਗਹਿਰਾ ਜੋ ਹੈ ਨਾਸੂਰ ਹੋ ਗਿਆ।

ਗ਼ਰੀਬੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਘਰ ਵਿਚ ਨਾ ਮਿਲਿਆ ਖਾਣ ਨੂੰ ਉਸਨੂੰ,
ਕਿ ਪਲਟੇ ਦਿਨ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਉਹ ਕੋਹੇਤੂਰ ਹੋ ਗਿਆ।

ਕਦੇ ਵੀ ਸੋਚਿਆ ਨਾ ਸੀ ਕਿ ਧੋਖਾ ਦੇਣਗੇ ਅਪਣੇ,
ਕਿ ਇਹ ਵੀ ਵਹਿਮ ਸੀ ਸਾਡਾ ਜੋ ਐਪਰ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ।

ਸਦਾ ਮਗ਼ਰੂਰ ਸੀ ਰਹਿੰਦਾ ਉਹ ਅਪਣੇ ਆਪ ਦੇ ਵਿੱਚ ਹੀ,
ਸਮੇਂ ਦਾ ਜਦ ਪਿਆ ਚਾਟਾ ਤਾਂ ਚਕਨਾਚੂਰ ਹੋ ਗਿਆ।

ਮੁਹੱਬਤ ਦਾ ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਹੈ ਕਿ ਜਾਂ ਇਹ ਫਲ ਭਲਾਈ ਦਾ,
ਕਿ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ ਦਾ ਬੇਬੂਰ ਰੁਖ ਬਾਬੂਰ ਹੋ ਗਿਆ।

ਉਦੀ ਆਮਦ ਨੇ ਲਾਏ ਚਾਰ ਚੰਨ ਸਾਡੀ ਹਯਾਤੀ ਨੂੰ,
ਉਦ੍ਹੇ ਟੁਰ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਬਾਨੂਰ ਮਨ ਬੇਨੂਰ ਹੋ ਗਿਆ।

ਉਦ੍ਹੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਜਾਵਣ ਦੀ ਤਮੰਨਾ ਸੀ ਅਸਾਡੀ ਪਰ,
ਉਦ੍ਹੇ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੁੰਦਾ ਦੂਰ ਹੀ ਮਨ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ।

ਮਿਲੇਗਾ ਉਹ ਲੁਕਾਈ ਨੂੰ ਜੋ ਮਿਲਿਆ ਨਾ ਕਦੇ ਪਹਿਲੋਂ,
ਛਿਅੱਤ੍ਹਰ ਸਾਲ ਦੀ ਲੁਟ ਦਾ ਕਿਸਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਿਆ।

ਮੁਹੱਬਤ ਪਿਆਰ ਦੇ ਸਿਰ ‘ਤੇ ‘ਅਜੀਬਾ’ ਕਾਇਮ ਇਹ ਦੁਨੀਆ,
ਗ਼ਜ਼ਲ ਵਿਚ ਸੁਣ ਨਿਹੁੰ-ਸੰਦੇਸ਼ ਜਗ •ਮਸਰੂਰ ਹੋ ਗਿਆ।

•ਮਸਰੂਰ: ਖ਼ੁਸ਼
***

*’ਲਿਖਾਰੀ’ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਹੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟਾਏ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ‘ਲਿਖਾਰੀ’ ਦਾ ਸਹਿਮਤ ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ। ਹਰ ਲਿਖਤ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟਾਏ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਕੇਵਲ ‘ਰਚਨਾ’ ਦਾ ਕਰਤਾ ਹੋਵੇਗਾ।
***
974
***

About the author

ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ ਅਜੀਬ
ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ ਅਜੀਬ
07932752850 | merekhatt@hotmail.com | + ਲਿਖਾਰੀ ਵਿੱਚ ਛਪੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ

ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ ਅਜੀਬ

View all posts by ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ ਅਜੀਬ →